نظر باينكه اين مسئله در كتابهاى دانشمندان ذكر شده مورد بحث قرار گرفته ، لذا در اينمورد به آنچه گفته شد اكتفا ميكنيم . « 1 » بعد از ديوان نظامى ، در سازمان دولتى ديوانهاى بيشمارى مقام مهمّ دارند كه محمد نخجوانى دربارهء آنها مطالب ذيقيمتى به اطلاع ما مىرساند . چون او بعنوان كارمند ديوان انشاء با امور كليّهء ديوانها آشنائى تمام داشت لذا نه تنها مهمترين رشته‌هاى تمام ديوانها ، بلكه وظايف فردافرد صاحب منصبان و كارمندان را به خوبى ميدانست . بعلاوه كليّهء اصطلاحات و لغات مربوط به اين ادارهء مهم را به كار ميبرد . محمد نخجوانى بر خلاف مورخان ديگر عهد ايلخانيان ، دربارهء سازمان دولتى مطالب كاملا گرانبهائى ذكر مينمايد و نام ديوانها را ميآورد كه شمارهء آنها رقم بزرگى را تشكيل ميدهد . بنا بقول محمد نخجوانى آنها عبارتند از : ديوان ؛ ديوان اعلى « 2 » ؛ ديوان بزرگ ؛ ديوان سلطنت « 3 »

--> ( بقيه از صفحهء قبل ) جلد سوّم ، باكو 1957 ، ص 508 - 519 ؛ رشيد الدين ، « جامع التواريخ » ( مجموعهء وقايع‌نگاريها ) ، جلد سوّم ، ترجمه از فارسى ، پروفسور آ . ك . آرندس ، باكو ، 1957 ، ص 290 - 296 ؛ محمد نخجوانى ، « دستور الكاتب فى تعيين المراتب » متن انتقادى ، جلد دوم ، ص 48 - 53 . ( 1 ) - ع . ع . علىزاده ، مسئله انستيتوى اقطاع در آذربايجان ، اطلاعات شعبهء آذربايجان آكادمى علوم اتحاد شوروى ، 1942 ، شمارهء 5 ؛ همين مؤلف ، تاريخ اجتماعى - اقتصادى . . . فوق الذكر ، ص 169 - 185 ؛ اى . پ . پتروشوسكى ، كشاورزى و مناسبات ارضى در ايران قرون 13 - 14 ، مسكو ، لنينگراد ، 1960 ص 256 - 269 . ( 2 ) - محمد نخجوانى متن انتقادى فوق الذكر ، جلد اوّل قسمت دوّم ، ص 465 ، جلد دوّم ، ص 121 . ( 3 ) - همانجا ، جلد اوّل ، قسمت اوّل ص 30 ، 31 ، 271 ، جلد دوم ، ص 357 ، 360